Astronomy - Astrophotography

Άρης (Mars)

Κωνσταντίνος Κυρ. Ράμμος (23/9/2009)

Ο Άρης, ο τέταρτος κατά σειρά από τον Ήλιο πλανήτης, βρίσκεται σε μέση απόσταση 228.000.000 χιλιομέτρων από αυτόν (με Περιήλιο 206.644.545 χλμ και Αφήλιο 249.228.730 χλμ).

Πήρε το όνομά του από τους αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι εξαιτίας του κοκκινωπού του χρώματος, που θυμίζει το αίμα, του έδωσαν το όνομα Άρης που ήταν ο θεός του πολέμου.

Η διάμετρος στον ισημερινό του είναι περίπου 6.800 χιλιόμετρα, ενώ η κλίση του άξονα περιστροφής του είναι 25,190 μοίρες. Η κλίση αυτή, σε συνδυασμό με την κλίση της τροχιάς του, ως προς την εκλειπτική που είναι 1,51 μοίρες, δημιουργούν στον Άρη τέσσερις εποχές.

______

Η απόσταση του Άρη από τη Γη ειναι και αυτή μεταβαλλόμενη. Η μέγιστη είναι περίπου 400.100.000 χιλιόμετρα και η ελάχιστη 55.100.000 χιλιόμετρα. Στην ελάχιστη απόσταση έρχονται οι πλανήτες όταν ο Άρης είναι σε αντίθεση με τη Γη. Ο Άρης χρειάζεται 687 γήινες μέρες για μια πλήρη περιστροφή γύρω από τον Ήλιο και 24 ώρες και 37 λεπτά περίπου για να ολοκληρώσει μια περιστροφή γύρω από τον άξονά του (Αριανή μέρα). Έτσι, όταν η Γη στην ετήσια περιστροφή της γύρω από τον Ήλιο, καταφτάνει τον Άρη που κινείται πιο αργά, οι πλανήτες έρχονται σε αντίθεση.

______

Η ατμόσφαιρά του είναι πολύ αραιή, με πάχος περίπου 30-35 χιλιόμετρα, και αποτελείται κυρίως από διοξείδιο του άνθρακα, άζωτο, αργόν καθώς και ίχνη από οξυγόνο και υδρατμούς. Παρά την αραιή του ατμόσφαιρα, φυσούν άνεμοι ικανοί να δημιουργήσουν ακόμα και ανεμοθύελλες. Οι ανεμοθύελλες αυτές μπορούν να κρατήσουν από δυο μέρες, αν είναι τοπικές, μέχρι και πάνω από ένα μήνα.

Το έδαφος του Άρη σκεπάζεται από κόκκινη άμμο , λόγω του οξειδίου του σιδήρου που καλύπτει την επιφάνειά του (γι’ αυτό λέγεται και «Κόκκινος Πλανήτης»). Έχει αρκετούς κρατήρες, όπως και η σελήνη, οι οποίοι πιθανόν δημιουργήθηκαν από πτώση μετεωριτών, μιας και ο Άρης κινείται πολύ κοντά στη «Κύρια Ζώνη Αστεροειδών» που αποτελεί το σύνορο του εσωτερικού ηλιακού συστήματος με το εξωτερικό.Ένα παράδοξο φαινόμενο όμως είναι ότι το νότιο ημισφαίριο έχει περισσότερους και υψηλότερους (περίπου 5χλμ.) κρατήρες (και βουνά) από ότι το βόρειο ημισφαίριο που είναι πιο πλούσιο σε πεδιάδες. Μια ερμηνεία που δίνουν οι επιστήμονες για αυτό το φαινόμενο αυτό είναι ότι νεότερο υλικό έχει καλύψει το έδαφος του βόρειου ημισφαιρίου, καλύπτοντας έτσι το παλαιότερο έδαφος που έμοιαζε με το έδαφος του νότιου ημισφαιρίου.

Στον Άρη βρίσκεται και το ψηλότερο ηφαίστειο του Ηλιακού μας Συστήματος, Όλυμπος. Με ύψος περίπου 24χλμ. ο Όλυμπος είναι περίπου τρείς φορές ψηλότερος από το Έβερεστ. Ένα ερώτημα που προκύπτει σε αυτό το σημείο είναι το πώς γίνεται ένας μικρότερος από τη Γη πλανήτης, όπως ο Άρης να έχει μεγαλύτερο ηφαίστειο. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι επειδή ο Άρης δε διαθέτει σύστημα τεκτονικών πλακών, ο φλοιός του παρέμενε σταθερός καθώς έρεε η λάβα για εκατομμύρια χρόνια. Έτσι, με το πέρασμα των χρόνων και όσο η λάβα στα χαμήλοτερα σημεία ψυχόταν προστίθετο νέα λάβα και έτσι ο Όλυμπος συνέχισε να ψηλώνει.

_________________

______

Ένα άλλο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της επιφάνειας του πλανήτη είναι το σύστημα φαραγγιών Valles Marineris. Ονομάστηκε έτσι επειδή εντοπίστηκε κοντά στον ισημερινό του πλανήτη από το σκάφος Mariner 9. Το τεράστιο σύμπλεγμα αυτό εκτείνεται για περίπου 4.000 χλμ. και οι επιστήμονες πιστεύουν ότι δημιουργήθηκε από ένα ρήγμα στο φλοιό του πλανήτη κατά την περίοδο της δημιουργίας του. Στη συνέχεια οι φυσικές διαδικασίες και διαβρώσεις του πλανήτη λόγο του διοξειδίου του άνθρακα και των ανέμων τα διεύρυναν .

______

___

Στο νότιο ημισφαίριο βρίσκεται και ο τεράστιος κρατήρας Hellas Planitia που οι επιστήμονες πιστεύουν ότι δημιουργήθηκε ύστερα από πρόσκρουση με μετεωρίτη στις απαρχές του Ηλιακού μας Συστήματος. Με διάμετρο μεγαλύτερη από 2.000 χλμ. και βάθος 9χλμ. ο κρατήρας είναι ορατός όταν ο Άρης βρίσκεται στην κοντινότερη θέση και φαίνεται λευκός και φωτεινός. Το όνομα αυτό το πήρε απο τον Giovanni Schiaparelli στον χάρτη του Άρη που δημοσίευσε το 1877.

____________________

Το 1877 υπήρξε μια αντίθεση του Άρη και ο Ιταλός αστρονόμος Giovanni Virginio Schiaparelli (Τζιοβάνι Βιρτζίνιο Σκιαπαρέλι) την παρατήρησε. Έκτοτε αφοσιώθηκε στην παρατήρηση του Άρη. Κατά τη διάρκεια της αντίθεσης αυτής του 1877 ο Schiaparelli παρατήρησε σκούρες γραμμές να διασχίζουν την επιφάνεια του πλανήτη και νόμιζε οτι πρόκειται για ένα δίκτυο καναλιών τα οποία τα ονόμασε canali. Η λάθος μετάφραση των εργασιών του Schiaparelli και ειδικότερα της λέξης canali με την λέξη canals, που χρησιμοποιείται για τεχνητή κατασκευή, και όχι με τη λέξη channels, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ερμηνεύσουμε τη φυσική διάπλαση ενός εδάφους, οδήγησε σε υποθέσεις περί ευφυών όντων που κατηκούσαν στον Άρη και είχαν δημιουργήσει αυτά τα κανάλια για νερό.

Το 1894 ο Αμερικανός αστρονόμος Percival Lawrence Lowell (Πέρσιβαλ Λώρενς Λόουελ) έφτιαξε το ομώνυμο αστεροσκοπείο στο Φλαγκσταφ της Αριζόνας σε υψόμετρο 2.150 μέτρων, από όπου παρατηρώντας τον Άρη και τα κανάλια, τα οποία είχε περιγράψει ο Schiaparelli, ανέπτυξε τη θεωρία ότι οι Αρειανοί κατασκεύασαν και χρησιμοποιούσαν τα κανάλια αυτά για να μεταφέρουν το νερό.

Αργότερα χάρη στις παρατηρήσεις του Βιντσέντζο Τσερούλι (Vincenzo Cerulli) και του Ευγένιου Μιχαήλ Αντωνιάδη (Eugene Michel Antoniadi) επαληθεύτηκε ότι οι διώρυγες αυτές ήταν οφθαλμαπάτη. Ακριβέστερα ο Αντωνιάδης, όταν χρησιμοποίησε το μεγάλο διοπτρικό τηλεσκόπιο των 83cm (33 inch) στο Αστεροσκοπείο του Meudon στο Παρίσι κατά την αντίθεση του Άρη του 1909, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι διώρυγες ήταν οπτική απάτη και παρατήρησε στον πλανήτη μεγάλες αμμοθύελλες, πράγμα που επιβεβαιώθηκε από την αποστολή Mariner 4 το 1965. Ο χάρτης του Άρη που κατασκεύασε ο Αντωνιάδης εθεωρείτο ο καλύτερος έως το 1950.

Η τροχιά του Άρη είναι αρκετά πιο ελλειπτική από αυτή της Γης. Έτσι με μέση θερμοκρασία τους -60ο C, η θερμοκρασία στην επιφάνειά του αλλάζει όσο αλλάζει και η απόστασή του από τον Ήλιο (Περιήλιο-Αφήλιο). Στους πόλους του η θερμοκρασία του εδάφους του μπορεί να φτάσει και τους -133ο C τη περίοδο του χειμώνα και τους 27ο C τη περίοδο του καλοκαιριού. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαφοράς θερμοκρασίας είναι ορατά με τηλεσκόπιο τα στρώματα πάγου στους πόλους του Άρη. Τα στρώματα πάγου αποτελούνται από διοξείδιο του άνθρακα ή ξηρό πάγο.

Το εσωτερικό του Άρη τώρα αποτελείται από τον πυρήνα ο οποίος έχει διάμετρο τη μισή περίπου διάμετρο του πλανήτη και αποτελείται από σίδηρο και πιθανόν θείο. Τον πυρήνα καλύπτει ο μανδύας, που είναι παχύτερος από αυτόν της Γης και τον μανδύα καλύπτει ο φλοιός του Άρη.

___________________________Οι Δορυφόροι του Άρη

Ο Άρης έχει δυο δορυφόρους (φεγγάρια) τον Φόβο (Phobos) και τον Δείμο (Deimos). Και οι δύο ανακαλύφτηκαν απο τον Asaph Hall τον Αύγουστο του 1877. Και για τους δυο δορυφόρους οι επιστήμονες πιστεύουν οτι ήταν αστεροειδείς οι οποίοι παγιδεύτηκαν από τη βαρύτητα του Άρη και μπήκαν σε τροχιά γύρω απο αυτόν.

Ο Φόβος είναι ο μεγαλύτερος από τους δυο δορυφόρους με ακανόνιστο σχήμα (μοιάζει με πατάτα) και με μέσο πλάτος περίπου 22 χλμ. Βρίσκεται σε απόσταση 9.378 χλμ. απο τον Άρη και κάνει μια πλήρη περιφορά γύρω από αυτόν σε 7 ώρες και 39 λεπτά. Κύρια χαρακτηριστικά του Φόβου είναι ο κρατήρας Στίκνευ (Stickney crater) καθώς και οι γραμμώσεις που υπάρχουν πάνω στην επιφάνειά του που οι επιστήμονες πιστεύουν ότι προέρχονται από κομμάτια που εκσφενδονίστηκαν από την επιφάνεια του Άρη, ύστερα από σύγκρουση του τελευταίου με μετεωρίτη, και πέρασαν ξυστά απο την επιφάνεια του Φόβου.

_______

Ο Δείμος βρίσκεται πιο μακριά από την επιφάνεια του Άρη σε απόσταση περίπου 23.459 χλμ. και έχει μέσο πλάτος 13χλμ. Για να κάνει μια πλήρη περιφορά γύρω από τον Άρη χρειάζεται 1 ημέρα, 6 ώρες και 18 λεπτά (περίπου 30 ώρες). Όπως και ο Φόβος, ο Δείμος είναι γεμάτος κρατήρες.

Και για τους δύο δορυφόρους του Άρη οι επιστήμονες πιστεύουν ότι διατηρούν τα φυσικά και χημικά συστατικά του αρχικού υλικού από το οποίο δημιουργήθηκε το πλανητικό σύστημα.

______