Ο Δίας είναι ο πέμπτος σε απόσταση πλανήτης από τον Ήλιο και ο μεγαλύτερος του Ηλιακού μας συστήματος. Η μάζα του είναι 2,5 φορές μεγαλύτερη από τη μάζα όλων των πλανητών και δορυφόρων. Η διάμετρος στον ισημερινό του είναι  143.000 χλμ (142.984 χλμ) και η μέση απόστασή του από τον Ήλιο είναι 778.412.020 χλμ (5.20336 A.U.) με περιήλιο 740.742.600 χλμ. (4.952 A.U.) και αφήλιο 816.081.400 χλμ. (5.455 A.U.).

Άν η μάζα του ήταν 70 φορές μεγαλύτερη τότε ο Δίας θα ήταν ένα αστέρι (καφέ νάνος). Χαρακτηριστικό είναι ότι εκπέμπει σχεδόν την ίδια θερμότητα με αυτή που λαμβάνει απο τον Ήλιο.  Έτσι ο Δίας απελευθερώνοντας την ενέργεια αυτή συρρικνώνεται έχοντας φτάσει σε μισή διάμετρο από αυτή που είχε όταν πρωτοσχηματίστηκε.

Ο Δίας περιστρέφεται γύρω απο τον άξονά του, που έχει κλίση 3.1ο, σε 9 ώρες και 52 λεπτά, ενώ για μια πλήρη περιφορά γύρω από τον Ήλιο, που είναι σχεδόν κυκλική,  χρειάζεται περίπου 12 γήινα έτη. Η μεγάλη ταχύτητα περιστροφής του γύρω απο τον άξονά του δημιουργεί μια συμπίεση στους πόλους του πλανήτη και ένα ελαφρύ εξόγκωμα στον ισημερινό του.

Όπως γνωρίζουμε, ο Δίας ανήκει στους εξωτερικούς πλανήτες που λέγονται και γίγαντες αερίων. Έτσι όταν τον παρατηρούμε, αυτό που βλέπουμε είναι τα αέρια που τον σκεπάζουν. Τα αέρια αυτά αποτελούνται κυρίως απο υδρογόνο και ήλιο με ίχνη και άλλων αερίων, όπως μεθάνιο και αμμωνία. Η κίνηση των αερίων της ατμόσφαιρας του πλανήτη δεν είναι η ίδια σε όλα τα σημεία του. Η κίνηση δηλαδή είναι διαφορική, με αποτέλεσμα να μην έχουν όλα τα τμήματα του πλανήτη τον ίδιο χρόνο περιστροφής. Ακριβέστερα, οι πόλοι του περιστρέφονται πέντε λεπτά πιο αργά απ’ό,τι ο ισημερινός.

______

Όταν παρατηρούμε το Δία βλέπουμε ότι σκεπάζεται απο φωτεινές και σκοτεινές ραβδώσεις (λωρίδες και ζώνες – Belts and Zones ). Οι διαφορετικοί χρωματισμοί που έχουν οι ραβδώσεις του, οφείλονται στη διαφορετική σύσταση των νεφών του καθώς και στη διαφορετική θερμοκρασία τους. Ενώ τα κρύα αέρια βυθίζονται, δημιουργούνται οι σκοτεινές ραβδώσεις (belts), ενώ ταυτόχρονα τα θερμότερα αέρια ανεβαίνουν προς τα πάνω δημιουργώντας τις φωτεινές ραβδώσεις (Zones). Κάθε ημισφαίριο του Δία χωρίζεται σε τρείς λωρίδες και τρείς ζώνες.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα του Δία είναι η Κόκκινη Κηλίδα (Ερυθρά Κηλίδα - Great Red Spot) που βρίσκεται στο Νότιο ημισφαίριο του. Η κόκκινη κηλίδα έχει ελλειπτικό σχήμα, ενώ πιστεύεται ότι πρόκειται για μια τεράστια καταιγίδα (αντικυκλώνας).

Το βαρυτικό του πεδίο είναι πολύ ισχυρό λόγω του μεγέθους του, με αποτέλεσμα να ασκεί έλξη στους κομήτες οι οποίοι περνούν κοντά του, ενώ σε πολλές περιπτώσεις επηρεάζει σημαντικά την τροχιά τους.

Το μαγνητικό πεδίο του Δία είναι πολύ ισχυρό και τεράστιο σε μέγεθος. Καθώς έχει έντονες ζώνες ακτινοβολίας εμφανίζει πολικό σέλας.

Το 1979 η αποστολή του Voyager 1 της NASA βρήκε ότι ο Δίας έχει ένα σύστημα δακτυλίων όπως και ο Κρόνος. Το σύστημα δακτυλίων του Δία αποτελείται από σωματίδια σκόνης (ενώ αντίθετα του Κρόνου αποτελείται από κομμάτια πάγου) και καθώς είναι περίπου 10 φορές αμυδρότερο απο αυτό του Κρόνου, δεν είναι αντιληπτό και παρατηρήσιμο από γήινα τηλεσκόπια. Οι δακτύλιοί του αποτελούνται από τρία μέρη. Ο πρώτος είναι ένας πυκνός εσωτερικός δακτύλιος που είναι γνωστός με το όνομα halo ring, στη συνέχεια ακολουθεί ο φωτεινότερος δακτύλιος που είναι γνωστός με το όνομα main ring και τέλος ένα πλατύ δακτύλιο που αποτελείται απο δύο μέρη  γνωστό και ως gossamer rings. Τα δύο αυτά μέρη έχουν πάρει το καθένα το όνομα του απο τους δορυφόρους του Δία που βρίσκονται σε εκείνη την απόσταση μιας και το υλικό από το οποίο δημιουργήθηκαν είναι από αυτούς τους δορυφόρους αντίστοιχα. Οι δύο αυτοί τελευταίοι δακτύλιοι είναι γνωστοί με τα ονόματα Amalthea gossamer ring και Thebe gossamer ring.

 

 

__________________________Οι Δορυφόροι του Δία

Ο Δίας έχει 63 δορυφόρους εκ των οποίων οι 4 ανακαλύφθηκαν από το Γαλιλαίο το 1610. Τα ονόματα αυτών είναι: Γανυμήδης (Ganymede), Καλλιστώ (Callisto), Ιώ (Io) και Ευρώπη (Europa). Οι τέσσερις αυτοί δορυφόροι είναι απο τους μεγαλύτερους του ηλιακού μας συστήματος και παρατηρήθηκαν από το Γαλιλαίο με ένα απο τα πρώτα τηλεσκόπια του κόσμου. Ο Γαλιλαίος μετά από αρκετές παρατηρήσεις κατάλαβε ότι οι τέσσερις αυτοί δορυφόροι ήταν σε τροχιά γύρω από το Δία κάτι το οποίο δε συμβάδιζε με τη θεωρία της εποχής εκείνης, ότι όλα γυρνάνε γύρω από τη Γη και πώς αυτή είναι το κέντρο του σύμπαντος. Έτσι, αυτή η παρατήρησή του έπαιξε σημαντικό για τη μετέπειτα κατάρριψη αυτής της θεωρίας.

Καθώς οι δορυφόροι κινούνται γύρω από το Δία πότε έχουμε έκλειψη και πότε διάβαση των δορυφόρων μπροστά από τον πλανήτη. Το 18ο αιώνα ο Roemer (Ρέμερ) διαπίστωσε ότι η έκλειψη των δορυφόρων συνέβαινε άλλοτε νωρίτερα και άλλοτε αργότερα από ότι υπολλόγιζαν και με βάση αυτό το φαινόμενο προσδιόρισε την ταχύτητα του φωτός.

Ο Δίας όμως όπως είπαμε έχει 63 δορυφόρους. Έτσι, οι επιστήμονες τους έχουν χωρίσει σε ομάδες με βάση διάφορα χαρακτηριστικά της τροχιάς τους.

Η πρώτη ομάδα ονομάζεται Εσωτερικοί Δορυφόροι (Inner satellites) ή Ομάδα Αμάλθεια (Amalthea group) και αποτελείται από τους δορυφόρους Μήτις (Metis), Αδράστεια (Adrastea), Αμάλθεια (Amalthea) και Θήβη (Thebe). Οι τροχιά των δορυφόρων αυτών είναι πολύ κοντά στο Δία, πιο κοντά και από την τροχιά των δορυφόρων του Γαλιλαίου ενώ είναι αρκετά μικροί, με διάμετρο περίπου 200 χλμ. και πιστεύεται ότι δημιουργήθηκαν την ίδια περίοδο που δημιουργήθηκαν και οι δορυφόροι του Γαλιλαίου.

Αμ__________________________ια Αμάλθεια (Amalthea)

________________Θήβη (Thebe), Αμάλθεια (Amalthea), Μήτις (Metis)

_______

_________________________________Θήβη (Thebe)

_____

___________________________Ιώ (Io), Αμάλθεια (Amalthea)

Στη συνέχεια συναντάμε το δορυφόρο Θεμιστώ (Themisto). Η Θεμιστώ έχει διάμετρο περίπου 8 χλμ., έχει ακανόνιστη τροχιά και βρίσκεται ανάμεσα στους δορυφόρους του Γαλιλαίου, ενώ δεν ανήκει σε καμιά ομάδα.

Η επόμενη ομάδα δορυφόρων αποτελείται από τη Λήδα (Leda), την Υμαλία (Himalia), τη Λυσιθέα (Lysithea) και την Ελάρα (Elara). Οι τέσσερις αυτοί δορυφόροι μαζί με το σώμα S/2000 J 11 (το οποίο ακόμα μελετάται) αποτελούν την Ομάδα Υμαλία (Himalia group). Κύρια χαρακτηριστικά των δορυφόρων αυτών είναι ότι η χημική τους σύνθεση είναι ίδια και ότι η κλίση της τροχιάς τους γύρω από το Δία είναι μεταξύ 26.6° και 28.3°. Αυτά τα χαρακτηριστικά κάνουν τους επιστήμονες να πιστεύουν ότι κάποτε οι δορυφόροι της ομάδας Υμαλία ήταν ένα σώμα.

Το επόμενο φεγγάρι είναι η Καρπώ (Carpo) με διάμετρο περίπου 3 χλμ. και στη συνέχεια το φεγγάρι S/2003 J 12. Και οι δύο αυτοί δορυφόροι δεν ανήκουν σε κάποια ομάδα, ενώ υπάρχει περίπτωση μελλοντικά να αποτελέσουν μια ομάδα οι δυο τους μαζί.

Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι όλοι οι παραπάνω δορυφόροι περιστρέφονται γύρω από τον Δία με την ίδια φορά που περιστρέφεται και ο πλανήτης. Στη συνέχεια, ακολουθούν οι ομάδες με τους δορυφόρους που η φορά περιστροφής τους γύρω από το Δία είναι αντίθετη.

Η πρώτη ομάδα είναι η Ομάδα Ανάγκη (Ananke group). Η ομάδα αυτή αποτελείται από την Ανάγκη, την Πραξιδίκη, την Ιοκάστη, την Αρπαλύκη, τη Θυώνη, την Ευάνθη, την Ευπορία, την Ερμίππη, την Θελξινόη, την Ελίκη, την Ορθωσία και τα σώματα S/2003 J 3, S/2003 J 18, S/2003 J 15, S/2003 J 16. Από όλα αυτά το μεγαλύτερο φεγγάρι είναι η Ανάγκη με διάμετρο περίπου 30 χλμ.

Στη συνέχεια ακολουθεί η Ομάδα Κάρμη (Carme group). Η ομάδα αυτή αποτελείται από την Κάρμη (Carme), την Ισονόη (Isonoe), την Αρχή (Arche), την Ευκελάδη (Eukelade), τη Πασιθέα (Pasithee), τη Καλύκη (Kalyke), τη Καλλιχόρη (Kallichore), την Ερινόμη (Erinome), τη Χαλδηνη (Chaldene), τη Ταϋγέτη (Taygete), τη Καλή (Kale), την Αίτνη (Aitne), την Έρση (Herse) και τα S/2003 J 5, S/2003 J 9, S/2003 J 10, S/2003 J 19. Το μεγαλύτερο σε διάμετρο είναι η Κάρμη με 45 χλμ.

Τέλος ακολουθεί  η Ομάδα Πασιφάη (Pasiphae group). Η ομάδα αυτή αποτελείται από τη Πασιφάη (Pasiphaë), την Ηγεμόνη (Hegemone), την Αοιδή (Aoede), τη Καλλιρρόη (Callirrhoe), την Ευριδόμη (Eurydome), τη Κόρη (Kore), τη Κυλλήνη (Cyllene), τη Σπονδή (Sponde), την Αυτονόη (Autonoe), τη Μεγακλείτη (Megaclite), τη Σινώπη (Sinope) και τα  S/2003 J 23 και  S/2003 J 4. Το μεγαλύτερο σε διάμετρο είναι η Πασιφάη με 60 χλμ. Οι επίστήμονες πιστεύουν ότι πολλά απο τα σώματα απο αυτή την ομάδα προέρχονται απο ένα ουράνιο σώμα το οποίο διασπάστηκεσε μικρότερα κομμάτια εξαιτίας της βαρύτητας του Δία.

Η ανακάλυψη φεγγαριών στο Δία συνεχίζεται και το S/2003 J 2 είναι το πιο μακρινό φεγγάρι που έχει ανακαλυφθεί.

 

____________________________________ΠΗΓΕΣ

Βιβλιογραφία

Αστρονομία – Fred Watson

Άτλας των Επιστημών - Καθημερινή

Λεξικό αστρονομίας - Κωνσταντίνου Δ. Μαυρομάτη

Ιστοσελίδες

IAA

NASA

Wikipedia

YouTube

Hubble Site

Copyright © by Konstantinos Rammos 2009-2011 | Όροι Χρήσης

Πίσω στα άρθρα